Kthehu lart

Strategjia e Rusisë mbi Afganistanin

Strategjia e Rusisë mbi Afganistanin Autori: Julia Gurganus GazetaExpress

Moska shpreson të arrijë dy synime në të njëjtën kohë: të mbajë Afganistanin kryesisht të lirë nga terroristët që mund të kërcënojnë Rusinë ose fqinjët e saj dhe të përfitojë nga tërheqja e Shteteve të Bashkuara për të vendosur veten si një fuqi kryesore globale.

Për dhjetë vitet e gjysmë të fundit, Rusia dhe Shtetet e Bashkuara kanë pasur synime kryesisht të ngjashme në Afganistan: parandalimin e kaosit dhe rivendosjen e një strehe të sigurt për terroristët. Kjo konvergjencë i ka lejuar të dy vendet të punojnë së bashku. Por nën sipërfaqe, ka dallime të rëndësishme. Edhe pse të dy duan stabilitet, ata e definojnë atë në mënyra shumë të ndryshme.

Qasja në SHBA është e bazuar në krijimin e një qeverie të fortë qendrore në Kabul dhe një forcë të sigurisë kombëtare të pajisur mirë dhe të trajnuar mirë; Ndërkohë, Rusia punon me një gamë të gjerë aktorësh, disa prej të cilëve konkurojnë direkt me qeverinë në Kabul. Moska madje ka mbajtur kontakte me talebanët, duke legjitimuar një grup që vazhdon të kërcënojë sigurinë e qeverisë afgane dhe të forcave të SHBA-ve dhe NATO-s.
Gjatë dy viteve të fundit, hendeku midis strategjive ruse dhe amerikane është rritur. Rusia gjithnjë e më shumë beson se qasja e Shteteve të Bashkuara nuk po funksionon dhe se vullneti politik në Uashington për angazhimin e vazhdueshëm do të përfundojë së shpejti. Ajo është e bindur se duhet të jetë e përgatitur për t’u marrë me një Afganistan të paqëndrueshëm. Për Rusinë, kjo paraqet një sfidë serioze. Por, gjithashtu, ofron një mundësi për të minuar Shtetet e Bashkuara – duke luajtur rolin e protagonistit, ndërsa Uashingtoni zbrabset.

Fuqizimi në drejtime të kundërta
Kur Shtetet e Bashkuara pushtuan Afganistanin në vitin 2001, interesat e SHBA-ve dhe Rusisë u përafruan gjerësisht. Të dy vendet donin të shkatërronin al-Kaidën dhe grupet e saj terroriste dhe të parandalonin Afganistanin që të kthehej edhe njëherë në një parajsë për terroristët. Që kur forcat sovjetike u tërhoqën në fund të luftës sovjetike-afgane në vitin 1989, Moska kishte frikë se do të dilte një vakum politik, duke lejuar që ekstremizmi të lulëzonte dhe kërcënimet terroriste të shtohen.
Moska ishte e kujdesshme ndaj perspektivës së një pranie ushtarake afatgjatë të SHBA-së, por ajo toleroi operacionet e SHBA-ve dhe NATO-s me shpresën se ata do të ndihmonin të sjellin stabilitet në Azinë Jugore dhe Qendrore. Bashkëpunimi midis Rusisë dhe Shteteve të Bashkuara në Afganistan arriti kulmin e saj gjatë administratës së Obamës, kur Moska lejoi forcat e SHBA-ve dhe NATO-s të transportojnë pajisje dhe furnizime përmes territorit rus, u shitën helikopterë rus Mi-17 në forcat Afgane të mbështetura nga SHBA-ja dhe punuan me Shtetet e Bashkuara për të frenuar prodhimin e opiumit dhe për të penguar tregtinë më të gjerë të drogës.

Por me kalimin e kohës, Rusia filloi të humbte besimin në angazhimin e Shteteve të Bashkuara për të dhe aftësinë për të përmbushur misionin e saj në Afganistan. Moska filloi të zhvillonte strategjinë e saj për të mbrojtur interesat e saj dhe të përgatiste terrenin në një rënie të mundshme të qeverisë në Kabul.
Marrëdhëniet e përkeqësuara SHBA-Rusi në vazhdën e aneksimit të paligjshëm të Ukrainës nga Ukraina në vitin 2014, e zbehi më tej vullnetin e Rusisë për të mbështetur Shtetet e Bashkuara. Megjithatë, Moska ua ka bërë të qartë Uashingtonit se nuk dëshiron një tërheqje të papritur të SHBA-ve. Në janar 2017, Zamir Kabulov, Përfaqësuesi Special i Presidentit rus për Afganistan, tha se nëse Trump “vendos ta tërheqë kontingjentin, atëherë gjithçka do të shembet”.
Përkundër mbështetjes së saj për një prani të vazhdueshme të SHBA-ve, Moska u anashkalua nga strategjia e re e SHBA-ve për Afganistanin, njoftuar nga administrata Trump gushtin e kaluar. Në sytë e Moskës, strategjia, e cila përfshin një rritje modeste në numrat e trupave, një fokus të ripërtërirë në kundërterrorizmin dhe një afat kohor të hapur, ishte pak a shumë e njëjta histori. Sergej Lavrov, ministri i Punëve të Jashtme, e cilësoi përqendrimin në përdorimin e forcës një “fund pa rrugëdalje” dhe zëdhënësi i tij sugjeroi që strategjia ishte në përputhje me qasjen e administratës së Obamës, e cila “nuk arriti të përmirësojë situatën e sigurisë”.
Zyrtarët rusë gjithashtu kanë kritikuar vendimin e Pentagonit për t’i dhënë fund blerjes së helikopterëve Mi-17 për ushtrinë e Afganistanit dhe t’i zëvendësojë me Black Hawks të bëra nga SHBA-të, duke pretenduar se vendimi ishte më politik sesa praktik, rezultat i sanksioneve të Shteteve të Bashkuara ndaj Rusisë.

Libri i udhëzimeve i Kremlinit
Në vitet e fundit, Rusia ka kryer një varg të manovrave të politikës së jashtme në Lindjen e Mesme, të dizajnuara për të sjellë përfitime politike dhe ekonomike dhe për të vendosur Rusinë si një lojtar kyç në zgjidhjet e konflikteve të ardhshme. Këto lëvizje kanë përfshirë ndërhyrjen ushtarake të Rusisë në Siri; mbështetja e saj për gjeneralin Khalifa Haftar, kreu i Ushtrisë Kombëtare Libiane, në luftën civile libiane; dhe shtrirja e dorës së saj qeverisë egjiptiane, e cila ka aprovuar një marrëveshje paraprake që lejon forcat ruse të përdorin bazat ajrore egjiptiane.
Përfshirja e Moskës në Afganistan është një shtrirje e kësaj strategjie dhe tani shkon përtej sigurimit të stabilitetit në terren. Rusia po zhvillon rrjetin e vet të kontakteve dhe aftësive për të mbrojtur interesat ruse në rast të rrëzimit të qeverisë qendrore. Po ashtu synon të konsolidojë pozicionin e saj si një lojtar rajonal dhe të rrisë reputacionin e saj ndërkombëtarisht si një pjesëmarrës i domosdoshëm në çdo krizë globale.

Përfshirja në rritje e Rusisë në Afganistan përfshin propozime për investime biznesi, shtrirje diplomatike, programe kulturore dhe mbështetje financiare dhe ushtarake për qeverinë qendrore, agjentët e pushtetit në veri dhe talebanët. Në vitin 2014, ajo rihapi një qendër kulturore në Kabul. Që nga viti 2016, ka dhënë dhjetëra mijëra pushkë Kalashnikov dhe miliona raunde municioni për qeverinë afgane. Rusia ka disa përparësi në ndjekjen e këtyre politikave.
Shumë oficerë ushtarakë rusë, personel të shërbimit të sigurisë dhe diplomatë, kanë përvojë në Afganistan që datojnë nga lufta sovjetike-afgane. Një pjesë e konsiderueshme e zyrtarëve afganë dhe e oficerëve ushtarakë janë arsimuar ose trajnuar në Rusi. Dhe qeveria ruse, e pa lidhur me vlera të caktuara ose ideologji, është e lirë të lidhet me cilindo grup që përcakton se është më me ndikim.
Ky fleksibilitet i ka lejuar Rusisë të punojë me talebanët. Kremlini beson se ky grup është i përqendruar në fitimin e pushtetit mbi territorin brenda Afganistanit dhe prandaj është një kërcënim për qeverinë e Afganistanit, por jo një rrezik përtej kufijve të vendit. Kjo është në kundërshtim me pikëpamjen e saj ndaj Shtetit Islamik (i njohur edhe si ISIS), elementet e të cilit veprojnë në Afganistan dhe Pakistan, të cilin Moska i sheh si një grup transnacional që është një rrezik për Azinë Qendrore dhe Rusinë. Në vitin 2015, Kabulov shpjegoi se interesat ruse dhe talebane “përputhen” kur është fjala për mposhtjen e ISIS.
Shtrirja e mbështetjes ruse për talebanët mbetet e paqartë, përfshirë nëse Moska po e armatos grupin. Por pika kryesore është se Moska ka vendosur një marrëdhënie me udhëheqjen e talebanëve që do të përdorë për të rritur ndikimin e saj dhe për të mundësuar bisedimet e paqes. Në nëntor, Mohammad Atmar, këshilltari i sigurisë kombëtare të Afganistanit, shprehu “rolin e rëndësishëm” të Moskës në punën për të sjellë talebanët në tryezën e negociatave.

Moska ka nisur tashmë disa përpjekje diplomatike. Midis dhjetorit 2016 dhe prillit 2017, Rusia priti tre raunde bisedimesh që përfshinin Kinën, Iranin dhe Pakistanin. Në raundin e tretë, përfshiu edhe Afganistanin. Në tetor, Rusia priti grupin e rivitalizuar të Organizatës së Bashkëpunimit të Shangait mbi Afganistanin, një takim të anëtarëve – të cilët tani përfshijnë Indinë dhe Pakistanin – si dhe pjesëmarrës nga qeveria afgane. Megjithëse këto diskutime nuk kanë dhënë rezultate konkrete, Rusia ka arritur qëllimin e saj kryesor: pozicionimin e vetës si një lojtar kyç në bisedimet e ardhshme.
Moska ka punuar gjithashtu për të forcuar lidhjet e saj të ndërsjellta me vendet e tjera në rajon. Në vitin 2016, Rusia dhe Pakistani zhvilluan ushtrimet e tyre të para të përbashkëta ushtarake dhe nënshkruan një marrëveshje që Pakistani të blinte  helikopterë rusë sulmues Mi-35. Moska po punon me Iranin, partnerin e saj në fushën e betejës në Siri, për të forcuar kontaktet e saj brenda Afganistanit dhe marrëdhëniet e saj me talebanët.
Dukshmëria e Rusisë si një lojtar kyç në Afganistan do të forcojë besimin midis aleatëve të Azisë Qendrore në aftësinë e Rusisë për të mbrojtur sigurinë e tyre në një kohë kur ndikimi kinez – përmes tregtisë, investimeve dhe iniciativës së madhe të infrastrukturës “një rrugë një brez” të Pekinit – po rritet në rajon.

Qasja e Rusisë në Afganistan përsërit disa nga elementet e strategjisë së suksesshme të Sirisë. Në të dy vendet, Rusia ka përfituar nga perceptimet e një SHBA-je të dobësuar dhe penguese. Duke mbajtur bisedimet mbi Afganistanin, siç ka bërë për konfliktin sirian, ajo ka siguruar që ajo të jetë pjesë e ndonjë zgjidhjeje të ardhshme. Dhe duke formuar drejtpërsëdrejti situatën në terren, Moska do të sigurojë edhe ndikimet e saj në afat të gjatë dhe do t’i detyrojë Shtetet e Bashkuara të njohin rolin e saj në vend. Në Siri, Rusia e bëri këtë me forcë ushtarake, por në Afganistan përdor marrëdhëniet e saj me aktorët kryesorë politikë, si dhe me ndikimin e biznesit dhe kulturën.

Mos prisni shumë gjëra
Afganistani është në një moment aq të keq sa që ka shumë gjëra në të cilat Rusia dhe Shtetet e Bashkuara mund të bashkëpunojnë. Ka grupe terroriste për të mposhtur, një ushtri kombëtare për të trajnuar dhe pajisur, një ekonomi dhe infrastrukturë për rindërtimin, dhe ndihma humanitare për të ofruar. Rusia dhe Shtetet e Bashkuara kërkojnë të kundërshtojnë kërcënimin që vjen nga ISIS, e cila ka një prani në rritje në Afganistanin verior dhe lindor.
Rusia dëshiron të frenojë prodhimin e opiumit në vend; sipas një studimi të Shërbimit të Kërkimit të Kongresit të vitit 2014, rreth 25 përqind e heroinës afgane lëviz përmes Azisë Qendrore në Rusi dhe në Evropë dhe shitjet e drogës sigurojnë një burim të rëndësishëm të ardhurash për grupet terroriste në Afganistan.
Por hendeku midis qasjeve ruse dhe amerikane po rritet; tani, vetëm çështjet më imponuese – kundërterrorizmi dhe lufta kundër narkotikëve – ofrojnë perspektiva realiste për të punuar së bashku. Edhe këtu, rezultatet do të jenë të kufizuara. Do të jetë i mundur një bashkëpunim taktik, si ndarja e informacioneve rreth vendeve të terroristëve dhe informacione të tjera mbi objektiva. Por përvoja e konfliktit sirian, ku Moska ka shkelur edhe protokollet e drejtpërdrejta të dekonstruktimit të hapësirës ajrore në javët e fundit, paralajmëron se nuk mund të presin shumë gjëra.

Edhe më keq akoma, përfshirja e Rusisë në Afganistan shpesh do ta vinte drejtpërdrejt atë kundër interesave të SHBA-ve. Roli gjithnjë e më aktiv i Moskës ka hapur mundësi për grupet afgane që të luajnë sipas interesave të tyre, kundër njëri-tjetrit.
Kjo do të përforcojë rivalitetet e brendshme në një kohë kur stabiliteti i vendit varet nga forcimi i autoritetit qendror. Angazhimi i Rusisë me talebanët ka inkurajuar këte grup që ka bërë çmos për të parandaluar qeverinë qendrore nga konsolidimi i pushtetit.
Në këtë mënyrë, Moska shpreson të arrijë dy synime në të njëjtën kohë: të mbajë Afganistanin kryesisht të lirë nga terroristët që mund të kërcënojnë Rusinë ose fqinjët e saj dhe të përfitojë nga tërheqja e Shteteve të Bashkuara për të vendosur veten si një fuqi kryesore globale.

/Foreign Affairs – Lexo.al/

    Data: 03 Janar 2018 11:20
    Autori: Julia Gurganus

    Të tjera